Kardinaal Eijk: ‘Er is een kentering gaande rond het biechtsacrament’

Op woensdag 30 september verwelkomde Studievereniging Ad Interim Zijne Eminentie kardinaal Willem Jacobus Eijk, Aartsbisschop van Utrecht en Grootkanselier van de Tilburg School of Catholic Theology, voor een lezing over het sacrament van boete en verzoening. Ongeveer vijftig belangstellenden kwamen daarvoor bijeen in het Ariënsinstituut te Utrecht.

V.l.n.r.: Fiscus Z.G. Wassink, Vice-Praeses T.O.G. van Assen, kardinaal Eijk, Praeses K.G. Jumelet, Ab Actis B.C. Engel. Foto door Radio Maria.

De grote opkomst bevestigde opnieuw de belangstelling voor inhoudelijke lezingen over klassieke onderwerpen uit de katholieke theologie. Onder de aanwezigen bevonden zich studenten en afgestudeerde theologen, maar ook opvallend veel jongeren die zich oriënteren op een theologiestudie of een mogelijke roeping tot het priesterschap.

Van ‘duister biechthokje’ naar hernieuwde belangstelling
Kardinaal Eijk begon zijn lezing met een opmerkelijke constatering. Vijftien jaar geleden, zo stelde hij, zou het nauwelijks voorstelbaar zijn geweest dat er zo openlijk en met zoveel belangstelling over het biechtsacrament gesproken werd. Bij oudere generaties riep het onderwerp toen volgens de kardinaal vaak herinneringen op aan “het duistere biechthokje”, terwijl veel jongeren nauwelijks nog wisten wat het sacrament inhield. Inmiddels is er volgens hem duidelijk sprake van een kentering.

Praeses K.G. Jumelet had in zijn inleiding reeds benadrukt dat het sacrament van boete en verzoening tegenwoordig binnen de katholieke theologie en het geloofsleven opnieuw als een wezenlijk en actueel onderwerp wordt beschouwd. De kardinaal illustreerde deze ontwikkeling met zijn ervaringen tijdens de diocesane bedevaarten van het Aartsbisdom Utrecht. Tijdens de bedevaart van 2023 bleek voor het eerst dat grote aantallen pelgrims opnieuw van het biechtsacrament gebruikmaakten. Het ging daarbij om gelovigen van alle leeftijden: ouderen die in hun jeugd nog een actieve biechtpraktijk hadden gekend, maar ook zeer jonge kinderen. De kardinaal herinnerde zich hoe zij na afloop met een glimlach de biechtstoel verlieten. Ook tijdens de meest recente bedevaart van het Aartsbisdom naar Lourdes zette deze ontwikkeling zich voort.

Praeses Jumelet bedankt kardinaal Eijk voor zijn lezing en aanhoudende betrokkenheid bij de studievereniging. Foto door T.O.G. van Assen.

‘Kan ik niet rechtstreeks tot God bidden?’
Een belangrijk deel van de lezing stond in het teken van veelgehoorde bezwaren tegen de biecht. Een bekende vraag, zowel binnen protestantse kring als onder sommige katholieken, luidt waarom een gelovige niet eenvoudig rechtstreeks tot God kan bidden en Hem om vergeving kan vragen.

Kardinaal Eijk antwoordde daarop met een aansprekende vergelijking. Wanneer iemand een ander kwaad heeft gedaan, gaat hij naar die persoon toe, betuigt hij berouw en vraagt hij om vergeving. Maar wanneer iemand een kind iets heeft aangedaan, richt hij zich niet alleen tot dat kind: hij zal zich ook tot de ouders moeten wenden. Zo, aldus de kardinaal, is het ook met de zonde. Wanneer wij onze medemens kwaad doen, doen wij kwaad aan iemand die kind van God is. In het sacrament van de biecht wenden wij ons daarom ook tot God en vragen wij Hem om vergeving.

Daarmee plaatste de kardinaal de biecht niet alleen in het perspectief van individuele schuld en vergeving, maar ook binnen de verhouding tussen God en de mensen als Zijn kinderen.

Het zegel van de biecht
Ook het zogenoemde biechtgeheim kwam uitgebreid ter sprake. In kerkelijke terminologie wordt hiervoor gesproken over het zegel van de biecht: de absolute verplichting van de priester om hetgeen hem tijdens de biecht wordt toevertrouwd geheim te houden. In verschillende landen zijn de afgelopen jaren stemmen opgegaan om priesters onder bepaalde omstandigheden wettelijk te verplichten dat zegel te verbreken. De kardinaal was daarover ondubbelzinnig: “Dan zetten ze de priester maar in de cel.”

Een priester kán het zegel van de biecht volgens het kerkelijk recht eenvoudigweg niet verbreken, benadrukte Eijk. Een priester die dit rechtstreeks zou doen, stelt zich zelf bloot aan de zwaarste kerkelijke sanctie: excommunicatie. Daarmee maakte de kardinaal duidelijk dat het biechtgeheim niet eenvoudig een beroepsgeheim is dat onder bepaalde omstandigheden kan worden afgewogen tegen andere belangen, maar wezenlijk behoort tot de sacramentele aard van de biecht.

Veel vragen uit de zaal
Na de lezing was er uitgebreid gelegenheid voor vragen. Daarvan werd volop gebruikgemaakt. De aanwezigen legden de kardinaal uiteenlopende theologische, pastorale en praktische kwesties voor rondom het sacrament. De vragenronde bevestigde opnieuw hoezeer het onderwerp leeft, juist onder een jongere generatie katholieken.

Na de apostolische zegen was er ruimte om na te spreken met een borreltje. Foto door Z.G. Wassink.

Opvallend was wederom de aanwezigheid van een aanzienlijke groep jongeren die zich oriënteert op de studie theologie. Onder hen bevonden zich tevens verschillende jongemannen die een mogelijke roeping tot het priesterschap onderscheiden. Dat patroon is inmiddels bij meerdere activiteiten van Studievereniging Ad Interim zichtbaar. Jongeren die zich verdiepen in de gewijde theologie of nadenken over een priesterroeping komen regelmatig eerst in aanraking met de studievereniging en leren vervolgens via haar activiteiten de Tilburg School of Catholic Theology, Fontys en het Ariënsinstituut beter kennen.

Ad Interim is verheugd op deze wijze een bescheiden maar concrete bijdrage te kunnen leveren aan zowel de bevordering van de theologiestudie als het roepingenwerk van het Aartsbisdom Utrecht. De vereniging wil geïnteresseerden niet alleen kennis laten maken met afzonderlijke lezingen, maar ook met de bredere academische en kerkelijke wereld waarin de katholieke theologie wordt bestudeerd en doorgegeven.

Een lezing met een groter bereik
De bijeenkomst trok ditmaal niet alleen de aandacht van de aanwezigen in het Ariënsinstituut. Radio Maria was met camera en geluidsapparatuur aanwezig om de volledige lezing professioneel op te nemen. De opname zal later via het YouTube-kanaal van Radio Maria beschikbaar worden gesteld.

Voor Studievereniging Ad Interim vormt dit opnieuw een teken dat haar academische activiteiten inmiddels een bereik hebben dat verder gaat dan de eigen ledenkring. Waar lezingen aanvankelijk vooral bijeenkomsten voor de directe achterban waren, groeit Ad Interim steeds verder uit tot een herkenbaar platform waar studenten, academici, kerkelijke vertegenwoordigers en andere geïnteresseerden elkaar rond de katholieke theologie ontmoeten. De aanwezigheid van externe katholieke media sluit aan bij die ontwikkeling en maakt het mogelijk dat de inhoud van de lezingen ook buiten de zaal en buiten Utrecht een publiek bereikt.

Afsluiting met de apostolische zegen
Na de vragenronde sloot kardinaal Eijk de avond af met het geven van de apostolische zegen. Het merendeel van de aanwezigen knielde daarbij neer. Daarmee eindigde een avond die niet alleen theologische verdieping bood, maar ook iets zichtbaar maakte van een bredere ontwikkeling binnen het katholieke leven: een sacrament dat nog niet zo lang geleden voor velen bijna uit beeld was verdwenen, trekt opnieuw de aandacht van gelovigen — en opvallend vaak van jongeren.

Met ongeveer vijftig aanwezigen, een levendige vragenronde en een professionele opname door Radio Maria kijkt Studievereniging Ad Interim terug op opnieuw een zeer geslaagde academische avond. De vereniging blijft zich inzetten voor de bevordering en uitdraging van de gewijde theologie en voor het toegankelijk maken daarvan voor studenten, toekomstige theologiestudenten en andere belangstellenden.

Een link naar de uitzending van Radio Maria zal hier gedeeld worden zodra deze beschikbaar is.